Trasy turystyczne w dawnych kopalniach w Kowarach

Legenda odkrycie rud żelaza w Kowarach przypisuje Laurentiusowi Angelusowi w roku 1148. Pierwsza wzmianka historyczna na ten temat pochodzi z roku 1355. Wydobywanie kowarskich rud żelaza trwało, z przerwami, do drugiej połowy XX wieku.
Po raz pierwszy rudy uranu w obecności rud żelaza odkryto w roku 1926 w złożach kopalni ”Bergfreiheit”. Jednakże uran był wtedy wyłącznie surowcem do odzyskiwania pierwiastka radu stosowanego w lecznictwie. Dopiero w latach 30-tych zaczęto badania nad zastosowaniem uranu do celów militarnych. Do roku 1939 w Kowarach wydobyto i sprzedano różnym odbiorcom łącznie 73,7 ton rudy uranowej. Przez ten czas eksploatowano równocześnie rudę żelaza. Głównym niemieckim ośrodkiem przerobu uranu były zakłady w Oranienburgu pod Berlinem. Po zakończeniu II wojny światowej kowarską kopalnię "Wolność” uruchomiła polska administracja 23 lipca 1945 r. i rozpoczęła wydobycie rud żelaza. O uranie nic wtedy nie widziano. Dopiero w roku 1946 polski geolog Antoni Białaczewski przeprowadził badania i dokonał oceny możliwości selektywnego wydobycia rud uranu. Rok później grupa geologów radzickich prowadziła intensywne terenowe badania poszukiwawcze z zastosowaniem specjalistycznej aparatury radiometrycznej. We wrześniu 1947 roku podpisano międzyrządową umowę pomiędzy Polską a ZSRR w sprawie wydobycia i sprzedaży rud uranowych. Wynikiem umowy było utworzenie, w dniu 1 stycznia 1948 roku, „Kowarskich Kopalni”, później przemianowanych na „Zakłady Przemysłowe R-1”, zajmujące się całokształtem spraw związanych z eksploatację rud uranu na obszarze Dolnego Śląska. W latach 1948-1962 eksploatowano uran w kilkunastu miejscach na Dolnym Śląsku, m.in. w kopalniach: Podgórze, Radoniów, Miedzianka, Dziećmorowice, Mniszków, Wojcieszyce, Staszic. Łącznie wydobyto – w przeliczeniu - 704 ton uranu metalicznego, wydrążono 38 sztolnio łącznej długości 9,128 km, i 16,5 km chodników oraz 21 szybów. W roku 1963 zakończono wydobycie rud uranu i żelaza i wszystkie kopalnie zamknięto. Pracowały jednak nadal zakłady przerobu i wzbogacalni ubogich rud uranu, składowanych na hałdach jako odpad. Uzyskiwany koncentrat o zawartości 56% uranu był sprzedawany do ZSRR.

W roku 1974, po sześciu latach przygotowań otwarto w sztolniach nr 19 i 19a dawnej kopalni „Podgórze” podziemne inhalatorium, jako czwarte tego typu miejsce na świecie. Inhalacje zdrowotne gazem szlachetnym radonem prowadzono ściśle pod nadzorem lekarskim Akademii Medycznej we Wrocławiu i we współpracy z Uzdrowiskiem Cieplice Śląskie Zdrój. Skutecznie leczono tu schorzenia układu krążenia i oddychania, zaburzenia potencji u mężczyzn, a także niedomagania kobiet. W międzyczasie otwarto drugie, mniejsze inhalatorium w sztolniach nr 9 i 9a. Leczenie zakończono w 1989 r. z powodu trudności finansowych Uzdrowiska.
W dniu 29 kwietnia 2000 r. w sztolniach 9 i 9a otwarto podziemną trasę turystyczną „Sztolnie Kowary”, o długości 1200 m oraz z nowe inhalatorium radonowe. Obok sztolni uruchomiono ekskluzywny pensjonat Jelenia Struga.
Centrum Jelenia Struga położone jest w górnej części Kowar, w odległości 5 km od centrum miasta. Obok przebiega rowerowy szlak niebieski „Obwodnica Kowarska”. Sztolnie czynne są od godz. 9.00.

www.sztolniekowary.com

W roku 2010 utworzono firmę Kowarskie Kopalnie, która postawiła sobie za cel uruchomienie drugiej turystycznej trasy podziemnej, zlokalizowanej w sztolniach 19 i 19a, w dawnej kopalni „Podgórze”. Trasa liczyć około 1800 metrów, wjazd do wnętrza odbywać się będzie podziemną kolejką elektryczną. Czas zwiedzania około 90 minut. Wejście na trasę zlokalizowane jest na prawym brzegu Jedlicy, przy czarnym szlaku pieszym prowadzącym do Żółtej Drogi, około 600 m powyżej Centrum Jelenia Struga. Planowane otwarcie: maj 2011. Już teraz firma może zorganizować różnego rodzaju imprezy integracyjne, jak: paintball, zjazd na linie, park linowy, poszukiwanie minerałów karkonoskich oraz anastenarii, czyli chodzenie po rozżarzonych węglach.

www.kowarskiekopalnie.pl 
e-mail: biuro@kowarskiekopalnie.pl

Opracował: Andrzej Mateusiak

Galeria

Na mapie

Panorama 3d